ATA SÖZLERİ


A-a

-Acemi gatır, gapı önüñde yük eñdirir.

-Aç adama dokuz yorgañ örtmüşler, gene de doymamış.

-Aç, anañ ise de kaç!

-Aç bırakma hırsız olur, çok söyleme arsız olur.

-Ağaca çıkañ geçiniñ, dağa çıkañ oğlağı olur.

-Ağır ol ki, beğ disinler.(desinler)

-Amañ dayım, amañ dayım, hirkesteñ (herkesten) aldım payım.

-Anamıñ ekmeğine guru, ayranına duru dimem. (demem)

-Añız battı, gış bastı.

(Bu atasözümüz; anız toprağa karışınca, artık kış mevsimi başlar anlamı taşımaktadır.)

-Aptal gatıra biñiñce beğ oldum, şalgam aşa giriñce yağ oldum sanneder.(zanneder)

-Asıl azmaz, bal gokmaz. Gokarsa yağ gokar, o’ñuñ da aslı ayrañdır.

-At ile avrat yiğid efenin bahtına.

-Az yiyeñ az üyür, çok yiyeñ zor üyür.(uyur)


B-b

-Basamaksız merdivaña (merdivene) çıkılmaz.

-Baş nire (nereye) giderse, ayak ta oraya gider.

-Batı taraftan güneş kızardığında öküzü yemle, doğu taraftan güneş kızardığında tazıyı çulla.
-Besledik böyüttük danayı, tañımaz oldu anayı, babayı.

-Bindik bir âlâmete, gediyoruyuz gıyamete.

-Bir gayın, biñ goyun.

-Boğazı böyük olañıñ dostu olmaz.


C-c –Ç-ç

-Canavar govacak köpeğiñ kuyruğu omuzuñda olur.

-Çığrılañ yire irinme (erinme), çığrılmayañ yire görüñme.

-Çalışanıñ dodağı (dudağı) yağlıymış, irineniñ (erinenin) başı ganlıymış.

-Çayın kiñarına çeşme yapılmaz.

-Çok gazanañ değil, az harcayañ zengin olur.


D-d

-Daldırma çakalı, yoldurma sakalı.

-Diliñi dut (tut), verdiğimi yut.

-Doğru sallanır, ama düşmez. (yıkılmaz)

-Düğün bizim, oyna gızım.


E-e

-Ecel señle mahkimem (mahkemem) var, her nire gettimse uğurum kestiñ.

-Ekmek Padişah, pilav vezir. Gerisi vazur, vuzur

-Ekmeğiñ böyüğü, hamuruñ böyüğündeñ olur.

-El ayranı yürek soğutmaz.

-El atıña bineñ çabuk ener.(iner)

-Elbiseñ yamalı, amma temiz olsuñ. Eliñ guşağıyıñ altına sığmasıñ. Garnıñ tok olsuñ.

-Eliñ gazanıylañ (kazanıyla) aş gaynamaz (kaynamaz).

-Er ekmeği meydañ ekmeği, gardeş ekmeği zindañ ekmeği.

-Erkek goç bere götürmez. (Erkek adam keder ve merak götürmez anlamında)

-Erkek merkep ölürse tasması galır. Dişi merkep ölürse sıpası galır.

-Eviñi temiz dut, misafir gelebilir. Gendiñi temiz dut Ezrail gelebilir.

-Evlenecek oğlañ; “Aydın’a getsem” dir. Evlenecek gız; “ah ölsem” dirmiş.


F-f

-Fakırıñ (fakirin) doğurduğu ya gız, ya oğlañ. Zenginiñ doğurduğu ya beğ, ya hanım.

-Fasülye gabak, başka lâfa bak.


G-g

-Gafayıñ almadığı yire,(yere) gövdeñi yirleştirmeye galkma.

-Galıp gıyafet, köpeklere ziyafet.

-Galkacağın yire oturma.

-Geliñ ata biñer, gör kime gider.

-Gök geçiyi gören, içi dolu yağ sanır.

-Göñülsüz davara gideñ köpeğiñ, davara hayırı olmaz.

-Göz baktığı yiri yakar, yıkar.

-Gırkı çıktı, gorku getti.


H-h

-Ham miyve, okka virmez.

-Harman yel ilen, (ile) düğün il’leñ (el ile) olur.


I-ı – İ-i

-Isıracak it dişini göstermez.

-Ismarlama dua gabul oluñmaz.

-İki gaynar bir coşar, Uluğ’un aşı tez bişer.

-İki desti dokuşunca elbet biri gırılır.

-İnanma dostuna, samañ doldurur postuna.

-İnsan gölüne göre yüzer.

-İplik bükülük, işlik dikilik.


K-k

-Keller yağırlar, birbirini ağırlar.

-Kinit (kilit) dost içindir.


M-m

-Mal alanıñ, pekmez satanıñ.

-Mal, alınırkaña gazanılır.

-Malda goyunu, akrabada gayını sev.

-Mıh çıkar, emme (ama) yeri kalır.


N-n

-Nerde birlik ve beraberlik, orda dirlik ve düzeñlilik.

-Niyetler hayırsa, agıbette (akibet,gelecek) hayır olur.

-Nurayı dosttañ, doğru lâf iden düşman eyidir.

(Gösteriş için güzel, doğru ve iyi iş yapar gibi görünen iki yüzlü dosttan, sözü doğru düşman iyidir.)


O-o –Ö-ö

-Of dime, Allah di.(de) (Bir insan sıkıntıya düştüğünde of dememeli, sıkıntısını gidermek için Allah demeli anlamındadır.)

-Oğlañ anasını, inek danasını bilir.

-Oğluñula ordu, gızıñıla gomşu ol.

-Oğlunu döğmeyen, kesesini döker.

-Öcü oldu, böcü oldu, besleyemedim güç oldu.

-Öndüç (ödünç), güle güle gider, ağlaya ağlaya gelir.

-Ölü evine gideñ ağlar, düğün evine gideñ oynar.

-Ölünceye gadar yaşayacağıñı yoruluncaya gadar ara.


P-p

-Para gonuşmayı, elbise yörümeyi öğretir.

-Peynir ekmek, hazır yimek.(yemek)


R-r

-Rüzgar esmeyince, yaprak kıpırdamaz.

-Rüşveti sokmañ gapıya, insafı çıkarmañ bacaya.


S-s –Ş-ş

-Saç sefadañ, dırnak da cefadan böyür.

-Sarımsağı gelin etmişler, gırk gün gokusu çıkmamış.

-Soran dağı aşar, sormayañ yazı da (ova da) şaşırır.

-Soyuk, dirhem dirhem girer, batmañ batmañ çıkar.

-Şeytanıla (şeytanla) bir çuvala girilmez.

-Şeytanıla gabak ekenin, gabak başına patlar.


T-t

-Tatıñ diliñden anası añnar.(anlar)

-Tatlı tatlı yimenin, acı acı geğirmesi olur.

-Terazi dartıylan (tartı ile), her şey vaktıylan.(vakti ile)

-Topal geçiyneñ (keçi ile), yaylaya göçülmez.

-Toprağı işleyen, ekmeği dişler.


U-u –Ü-ü

-Uykuya sarılañ, rızıktan mahrum kalır.

-Üveye etme özünde bulursuñ, geliniñe etme gızıñda bulursun.


V-v

-Var evi kerem evi, yok evi verem evi.

-Virirseñ doyur, vurursañ duyur.

-Vücut gocar, gönül gocamaz.


Y-y

-Yalıñız daş duvar olmaz .(Yalnız taş duvar olmaz.)

-Yazıñ başı pişenin, gışın da aşı bişer. (pişer)

-Yazıñ guru ot, gışa gatık olur.


Z-z

-Zenginin horuzu (horoz) bile yumurtlar.

Yukarıdaki bilgiler; Araştırmacı Yazar Ali Ulvi ÜLKER'in "KÜLTÜR DİLİYLE BOZKIR" adlı kitabından alınmış olup, web sitemiz için güncelleştirilmiştir.